Wat is ondervoeding bij ziekte?

Feiten en cijfers

Ondervoeding bij ziekte is een groot probleem binnen de Nederlandse gezondheidszorg. Uit landelijke prevalentiecijfers blijkt dat in het ziekenhuis 25-40%, in het verpleeghuis 20-25% en in de thuiszorg 15-25% van de patiënten ondervoed is. Inmiddels is veel bekend over de gevolgen van ondervoeding bij risicogroepen, zoals ouderen, chronisch zieken en patiënten rond een operatie. Ziektegerelateerde ondervoeding leidt aantoonbaar tot langzamer herstel en complicaties bij ziekte en operaties. Gevolgen van aan ziekte gerelateerde ondervoeding zijn verlies van lichaamsgewicht en spiermassa, daling van de weerstand, verhoogde kans op complicaties, zoals infecties en decubitus en een vertraagde wondgenezing. Deze situatie kan tot een negatieve gezondheidsspiraal leiden zoals langere opnameduur, verhoogd medicijngebruik, toename van de zorgcomplexiteit en afname van de kwaliteit van leven. Ook is  wetenschappelijk aangetoond, dat ondervoeding een onafhankelijke risicofactor voor overlijden is.

Uit de literatuur kan worden afgeleid dat de kosten voor de gezondheidszorg in Nederland van ondervoeding minimaal 300 miljoen euro per jaar zijn. Sommige berekeningen lopen zelfs op tot ruim 1 miljard euro per jaar. Het probleem en daardoor de kosten van ondervoeding zullen de komende jaren alleen maar toenemen gezien de groeiende groep ouderen en chronisch zieken.

Wanneer is er sprake van ondervoeding?

In het algemeen wordt er gesproken over aan ziekte gerelateerde ondervoeding wanneer er bij ziekte sprake is van onbedoeld gewichtsverlies van meer dan 10% in de laatste 6 maanden of meer dan 5% in de laatste maand. Verder is er ook sprake van ondervoeding bij een Body Mass Index (BMI (gewicht / lengte2)) van kleiner dan 18,5.

Wat is het probleem?

Uit onderzoek blijkt dat te weinig betrokkenen bij deze feiten stilstaan. Het probleem van ondervoeding bij ziekte wordt onderschat door artsen, verpleegkundigen en het management, maar ook door de patiënten zelf en hun naaste familie. Uiteindelijk wordt zonder screening slechts 50% van alle patiënten met ondervoeding herkend en op de goede manier behandeld. Door de aangetoonde effectiviteit van vroege herkenning en behandeling van ondervoeding, is screening en behandeling van ondervoeding bij opname in het ziekenhuis in veel Nederlandse ziekenhuizen gemeengoed aan het worden. In de periode van 2006 tot 2009 zijn meer dan de helft van de Nederlandse ziekenhuizen hierin begeleid in het project "Vroege herkenning & behandeling van ondervoeding in Nederlandse ziekenhuizen".

Wat is de oplossing?

Screening op voedingstoestand bij opname in het ziekenhuis zorgt voor een betere herkenning van ondervoeding (van 50% naar 80%) en een eerdere behandeling door de diëtist. Vroege screening en behandeling van ondervoeding blijkt zeer kosteneffectief, wanneer de kosten van de interventie worden uitgezet tegen de opnameduurverkorting. Zie de achtergrondinformatie van het project en de richtlijn vroege herkenning en behandeling van ondervoeding voor een oplossing voor de problematiek van slechte herkenning van de ondervoede (klinische) patiënten.