Ondervoedingsonderwijs onderbelicht in de verpleegkunde


Voedingszorg is essentiële verpleegkundige zorg

(Onder)voedingszorg is essentiële verpleegkundige zorg. De hbo-verpleegkundige is de verbindende factor tussen de zorgvrager en andere zorgverleners, zoals de diëtist, verzorgende, voedingsassistent, arts, logopedist, mondhygiënist en fysiotherapeut. De Stuurgroep Ondervoeding heeft in januari 2019 onderzoek gedaan op vier hbo-verpleegkunde opleidingen naar de attitude van hbo-verpleegkunde docenten en opleidingsmanagers, ten aanzien van ondervoedingsonderwijs. In de interviews gaven alle geïnterviewden unaniem aan ondervoedingsonderwijs belangrijk te vinden.

 Factsheet Ondervoedingsonderwijs

Verpleegkunde docent: ‘ondervoedingsonderwijs zou wellicht net zo belangrijk moeten zijn als leren wassen, leren medicijnen toedienen enzovoort. Maar dat is het dus niet. Er is echt bedroevend weinig aandacht voor voeding, ook niet specifiek voor ondervoeding, überhaupt voor voeding.’

Uit de gesprekken komt ook naar voren dat het belang dat gehecht wordt aan ondervoeding niet altijd aanzet tot (consequent) handelen, ook als er wel gehandeld wordt is het onzeker of dit afdoende is en of dit op een optimale plaats in het curriculum geborgd is.

Achtergrond

Ondervoeding is in alle sectoren van de gezondheidszorg een veelvoorkomend probleem. Ondervoeding is een acute of chronische toestand, waarbij een tekort en/of disbalans van energie en voedingstoffen leidt tot nadelige effecten op het functioneren,  complicaties en zelfs overlijden. De oorzaken van ondervoeding zijn uiteenlopend maar houden onderling verband. Medicatiegebruik, acute- of chronische ziekte, eenzaamheid,  depressie, dementie, verlies van een naaste, beperkte financiële middelen en eenzaamheid zijn voorbeelden van factoren die bijdragen aan een verminderde eetlust en daarmee het risico op ondervoeding. Gemiddeld is een op de drie tot vier zorgvragers in Nederland ondervoed. Dat is een ondervoedingsprevalentie van 15% in verpleeghuizen, 25% in de ziekenhuizen en 33% in de thuiszorg. Jaarlijks overlijden in Nederland tenminste 400 mensen aan de directe gevolgen van ondervoeding en de geschatte kosten bedragen 1,8 miljard euro per jaar.

Tijdige signalering en behandeling van ondervoeding kan klachten voorkomen en kosten besparen

De aanpak van ondervoeding begint bij de zorgvrager en de verpleegkundige in de eerste lijn, die laagdrempelig kan signaleren en een behandeling kan inzetten. Desondanks zien we in het verpleegkunde onderwijs heel weinig aandacht voor ondervoeding. Hoewel er verschillen zijn tussen de curricula van de 17 hbo-opleidingen verpleegkunde in Nederland, bestrijkt voedingsonderwijs (in de breedte) nu maximaal 0,4% van het bachelor programma. Om dit onderwijsprobleem aan te pakken heeft De Stuurgroep Ondervoeding, in opdracht van het ministerie van VWS, een Onderwijs Expertraad samengesteld. Deze Onderwijs Expertraad stelt een plan op voor de landelijke inbedding van ondervoedingsonderwijs in de mbo- en hbo-verpleegkundeopleidingen

Een vicieuze cirkel

Het inconsequent of te weinig aanbieden van ondervoedingsonderwijs in de opleiding tot verpleegkundige heeft tot gevolg dat de verpleegkundige zich onvoldoende toegerust voelt voor het leveren van goede ondervoedingszorg. Dit veroorzaakt een vicieuze cirkel: studenten komen tijdens de opleiding onvoldoende in aanraking met het onderwerp ondervoeding, zij groeien uit tot verpleegkundigen zonder affiniteit met of verantwoordelijkheidsgevoel voor verpleegkundige zorg bij ondervoeding, die vervolgens doorstromen naar docentschap of een beleidsfunctie. Dit allemaal leidt tot onvoldoende kennis en positieve ervaringen betreft het thema ondervoeding.

Wie beter eet wordt sneller beter

Verpleegkundige zorg is essentieel in adequate voedingszorg. Het toerusten van verpleegkundigen in de opleiding met goed (onder)voedingsonderwijs kan somatische, functionele, psychische en sociale beperkingen bij ondervoeding voorkomen, preventief en curatief. Help mee de vicieuze cirkel te doorbreken. Breng ondervoedingsonderwijs (terug) in het curriculum. Sta zo aan het begin van een nieuwe generatie verpleegkundigen die voedingszorg weer als essentiële zorg meenemen. School jezelf en je docententeam bij op het gebied van voedingsonderwijs. De onderwijsexpertgroep van de Stuurgroep Ondervoeding biedt hierbij ondersteuning, zowel bij inhoudelijke bijscholing als bij ondervoedingsonderwijsontwikkeling binnen de  eigen opleiding. Want, wie beter eet wordt sneller beter.

Laatste Nieuws


In de afgelopen weken zijn twee nieuwe richtlijnen Ondergewicht gepubliceerd. De JGZ richtlijn On
Enkele jaren geleden is de methode Meet & Weet wat je patiënt eet ontwikkeld door de Stuurgroep
In een Zwitserse interventiestudie onder ziekenhuispatiënten met een verhoogd risico op ondervoedin